245. Yeni Doğanın Yaratılışından Önce
İyar 21, Nisan-Mayıs, Kudüs’te duydum
“Yeni doğanın yaratılmasından önce, bu damlanın budala mı yoksa bilge vb. mi olacağı bildirildi, ama erdemli mi yoksa günahkâr mı olacağı söylenmedi.”
Buna göre, şunu sormalıyız: Ne de olsa, bir budala, erdemli olamaz, çünkü kişi, budalalığın ruhu ona girmediği sürece günah işlemez. Ayrıca, “Tüm ömrü boyunca budala olan kişi, eğer budala olmaya mahkumsa, nasıl seçim yapabilir ki?” diye yazılmıştır.
Ve ayrıca şu yazılanı da anlamalıyız, “Erdemlileri gördüm ve onlar pek azdılar, O ayakta durdu ve her neslin içine onları ekti.” “Pek az” kelimesini, onların gittikçe daha azaldıkları ve ekilerek çoğaldıkları anlamına geldiği şeklinde yorumlamalıyız. “Onları ekme” alegorisini ve “pek az” kelimesinin de şimdiki zamanda olduğunu anlamalıyız, peki öyleyse bitkiler nasıl çoğalırlar?
Budala ya da akıllının, yalnızca “akıllıya bilgelik verecek” sözünde olduğu gibi, hazırlık yapmaya atıfta bulunduğu şeklinde yorumlamalıyız. Bu, güçlü bir irade, açık bir kalp ve keskin bir zihinle doğmuş insanlar olduğu anlamına gelir ki biz buna “akıllı” deriz, çünkü bu kişi, O’nun bilgeliğini alma kapasitesine sahiptir. Tam tersine, budala olarak doğmuş insanlar vardır, onlar düşünceleri ve arzuları sadece kendileriyle ilgili olan dar ve kısıtlı insanlardır. Başkalarına ihsan etmenin ne demek olduğunu anlamadıkları için başkalarını hissetmenin ne demek olduğunu bilmezler, öyleyse erdemlilik derecesine nasıl ulaşabilirler ki? Yaradan sevgisine ulaşana kadar erdemli olmamız imkânsızdır ve eğer kişinin diğerlerine karşı sevgisi yoksa Yaradan’ı sevmeye gelemez. Rabbi Akiva’nın sözlerinde açıklandığı gibi, “Dostunu kendin gibi sev, Tora’da büyük bir kuraldır.” Buna göre böyle insanların hiçbir şansı yoktur. Ve yine de “O erdemli ya da günahkâr demedi” bu da onların bir seçeneğe sahip oldukları anlamına gelmektedir.
Bunu bilgelerimizin dediği şekilde anlamalıyız, “erdemlileri gördüm, onlar pek azlar.” Erdemli, yetenekli ve O’nunla Dvekut’a [bir olmaya] hazır olan insanlar anlamına gelir, bu insanlar azdır. Bu yüzden O, onları her nesilde ekti. Bu nedenle, budalaların da halen bir seçimi vardır, gidip, birleşmek ve neslin erdemlisine bağlanmak. Bu sayede, cennetin krallığının yükünü kendi üstlerine alacak güç ve yetenek edineceklerdir. Erdemliler onlara düşüncelerini ve arzularını ihsan edecekleri için, onlar da kutsal çalışmayı yapabileceklerdir. Neslin erdemlilerinden alacakları yardım sayesinde, onlar da doğaları gereği bu niteliklere sahip olmasalar bile, erdemlilik derecesine yükselebilirler. Hatta, Dvekut sayesinde, çeşitli nitelikler edinirler.
Bundan şu sonuç çıkar ki, her nesilde onları ekerek, erdemli, kendi çağdaşlarını derecelerinden yukarıya yükseltebilir. Eğer erdemli bir tek nesilde olsaydı, budalaların kutsallığın yolunu tırmanmak için hiçbir çaresi olmazdı.
Bununla, onları ekmenin düzeltilmesini anlayacağız, çünkü ekim erdemlileri çoğalttı. Aynı şekilde toprağa bir bitki koymak da birçok dalın büyümesine neden olur.
Ayrıca seçim meselesini de anlayabiliriz. Biri budala olarak doğmuşsa, bu başkalarına ihsan etme meselelerinden uzak anlamına gelmektedir, erdemli ile bağ kurmak yoluyla, erdemliden yeni nitelikler edineceklerdir, bu da onları seçim yaparken etkileyecektir, yani kendilerini erdemlinin rehberliğini kabul etmeye teslim edeceklerdir. Bu olmazsa, onların Tora’sı, onlara bir ölüm iksiri olur. Sadece erdemli olanlarla Dvekut yoluyla Yaradan’la Dvekut ile ödüllenirler.
İki kişi birbirinin karşısında durduğunda, birinin sağının diğerinin solunun karşısında, birinin solunun diğerinin sağının karşısında olduğu bilinmektedir. Bu nedenle, iki yoldan bahsedildiğinde, 1) sağın yolu, sadece ihsan etmeyle ilgilenen dürüstlerin yolu ve solun yolu, kötülerin yoludur, çünkü onların ilgileri sadece kendi çıkarlarıdır, Hayatın Hayatından ayrı oldukları ve ölü olarak kabul edildiklerinden, bilgelerimizin dediği gibi “Hayattayken, kötü olanlara “ölü” denir.”
Bu nedenle, bir kişi sağın yolunu öğrendiğinde bile, hala Yaradan’ın sol tarafının karşısında durmaktadır. Bu durumda onun Tora’sı onun için ölüm iksiri haline gelir, zira Tora ve Mitzvot yoluyla, eğer solun tutumu içinde ise o zaman niyeti bedenini büyütmektir. Bunun anlamı şudur, daha önce sadece bedenini bu dünyanın zevkleriyle tatmin etmek istemekteydi ama şimdi, Tora ve Mitzvot’a uyarak, Yaradan’dan, ona bir sonraki dünyanın hazlarını vermesini de istemektedir. Bundan şu sonuç çıkar ki Tora sayesinde alma kapları büyümektedir. Şöyle ki, daha önce sadece bu dünyanın servetini istiyordu daha sonra Tora ve Mitzvot’a bağlanarak bir sonraki dünyanın servetini de istemektedir. Bu durumda, kişi gerçek bir alma arzusu ile tamamlandığı için Tora onun ölümüne neden olur.
Dahası, Tora ve Mitzvot ile sol taraftan meşgul olduğundan yani ilk niyeti yalnızca almak olduğundan, bu sol olarak kabul edilir. Bu kesinlikle yanlıştır. Doğrusu, Dvekut’u Yaradan’la bir olarak, edinmeye çalışmaktır ve o zaman ne sağ ne de sol olmaz; kişi Yaradan ile form eşitliğine erişir. O zaman, kişinin sağı Yaradan’ın sağıdır. Bundan, bedeninin, ruh için bir kıyafet haline geldiği sonucu ortaya çıkar. O zaman, bedensel meselelerle ilgilenmeye başladığında, bedeninin ihtiyaçlarıyla, ruhuna gerekli olandan daha fazla meşgul olmayacaktır. Benzer şekilde, bir insan bedeni için bir kıyafet yaptığında, giysiyi vücudundan daha uzun veya daha geniş yapmayacaktır. Bilakis, giysiyi bedenine tam olarak uydurmaya çalışacaktır. Aksi takdirde, giysiyi giymeyecektir.
Bu, bir adama takım elbise getiren bir terziye benzer. Adam elbiseyi bedenine giydiğinde, giysi çok uzun, çok genişse, elbiseyi terziye iade edecektir. Aynı şekilde, adamın bedeni ruhu giydirmelidir ve beden ruhtan daha büyük olmamalıdır, yani bedeninin ihtiyaçları, ruhu için ihtiyacı olanın ötesinde, daha fazla olmamalıdır.
Ancak, O’nunla Dvekut’u elde etmenin kolay olmadığını bilmeliyiz ve “Efendi’yi almak isteyen herkes, gelip alamaz. Bu yüzden neslin erdemlilerine ihtiyacımız var. Arzuları sadece ihsan etmek olan gerçek bir öğretmene bağlı kalmalı ve böylece öğretmeninin sevdiği şeyleri yapmalı, yani öğretmeninin nefret ettiği şeyden nefret etmeli ve öğretmeninin sevdiği şeyleri sevmeli, o zaman kişi, ölüm iksiri olmayacak olan Tora’yı öğrenebilir.
“O ayakta durdu ve onları her nesilde ekti” sözünün anlamı budur, böylelikle, bu sayede erdemliyle bağ kurabilecek ve onlar da O’nunla gerçek Dvekut’a ulaşabileceklerdir.
Bu dünyada budalalara ihtiyaç olması sizi şaşırtmasın. Sonuçta, herkes akıllı olabilirdi. Ancak, her şeyin bir taşıyıcıya sahip olması gerekir. Bu yüzden budalalara da -alma arzusunun taşıyıcıları olarak- ihtiyaç vardır. Bu sayede, Yaradan’ın yolunda yürümek isteyenler, onlardan yardım alabilirler, yazıldığı gibi “Daha sonra ileriye gidip, Bana karşı günah işleyen erkeklerin cesetlerine bakacaklar, çünkü onların solucanları ölmeyecek ve ateşleri söndürülmeyecek ve onlar bütün bedenlere tiksinti konusu olacaklar.” Bilgelerimizin dediği gibi, onlar erdemlilerin ayaklarının altındaki kül olacaklar, bu sayede erdemliler ayırt edilecek ve onlar, böylece onları yakınlaştırdığı için Yaradan’ı övecek ve O’na şükredecekler. Buna “onların ayaklarının altındaki küller” vs. denir, bunun anlamı, onlar günahkarların sonunu görerek ilerleyebilecekler, demektir.