Makale No. 23, 1991
RAŞİ, "Bu, yasanın hükmüdür" şeklinde yorumlar: "Şeytan ve dünya ulusları, 'Bu Mitzva [emir / iyi iş] nedir ve sebebi nedir' demek için İsrail'le alay ettikleri için, onun hakkında, 'Bu Benim katımda bir kanun, bir hükümdür; ondan şüphe etmeye izniniz yoktur' diye yazılmıştır. "Ve senin için alsınlar": Her zaman senin adını taşıyacaktır. 'Kırmızı bir inek': Bu, kralın sarayını kirleten bir hizmetçinin oğluna benzetilebilir. 'Annesi gelsin ve dışkısını temizlesin' demişlerdir. Benzer şekilde, inek gelsin ve buzağının kefaretini ödesin."
Külleri arındıran ineğin yakılması meselesinin bu çalışmada bize ne ifade ettiğini anlamalıyız. Ayrıca, bu kırmızı ineğin ne anlama geldiği hakkında soru soranlara cevap verme konusunu da anlamalıyız. Normalde birisi bir soru sorduğunda, kişi, soran kişinin kabul edebileceği bir cevap alır. Ancak burada ineğin amacının ne olduğunu soruyor ve cevap "tüzük", "kararname" oluyor. Bu cevap kabul edilebilir mi? Ayrıca neden bunun bir tüzük olduğunu söylediğini ve ardından inekle ilgili alegoriyi verdiğini de anlamalıyız, "Annesi gelsin ve oğlunu temizlesin", bu da bunun için zaten bir sebep olduğunu, yani annenin oğlunu temizleyeceğini ima eder.
Çalışmada tüm bunları anlamalıyız. Yaratılışın amacının O'nun yarattıklarına iyilik yapmak olduğu bilinmektedir ve bu nedenle Yaradan yaratılanlarda haz alma arzusu ve özlemi yaratmıştır. Ancak, eğer utanırlarsa, haz eksik olacağından, yaratılanların haz ve memnuniyet alırken utanç duymamaları için, bir insanın haz ve memnuniyeti kendi hazzı için, yani Kral'ın hediyesinden haz almak için almadığına dair bir ıslah yapılmıştır. Aslında tam tersine, Yaradan'dan haz alarak O'nun arzusunun yerine gelmesinden haz duymak içindir. Başka bir deyişle, kişi Yaradan yarattıklarına iyilik yapmak istediği için Yaradan'ın emrini yerine getirir. Aksi takdirde, hazdan kendisi için vazgeçmiş olur. Bundan dolayı burada utanılacak bir durum yoktur çünkü yaptığı her şey Yaradan'ın rızası içindir ve kendi çıkarı için değildir.
Bununla birlikte, Baal HaSulam neden ihsan etmek için her şeyi yapmamız gerektiğine dair başka bir açıklama getirmiştir, çünkü doğası gereği, bir kişi yüksek moralli olduğunda ve hayattan zevk aldığında, sahip olduğu mülk ona tam bir tatmin sağlıyorsa, çaba göstermeye ve sahip olduğundan daha fazlasını elde etmeye ihtiyaç duymaz. Dolayısıyla, manevi hazlar kişiyi tatmin ettiğinden ve maneviyattaki en küçük bir derece bile herhangi bir maddesel hazdan daha fazla tatmin sağladığından, kişi azla yetinecek ve ruhundaki NRNHY'yi edinmeye ihtiyaç duymayacaktır.
Ancak kişi ihsan etmek için çalıştığında, tüm çalışması sadece Yaradan'ı hoşnut etmek için olduğunda, kişi manevi bir derece edindiğinde ve bu hazzı Yaradan hoşlanacağı için aldığında, "Dünyanın Efendisi, sahip olduğumdan daha yüksek bir derece istemiyorum, çünkü aldığım tüm hazlar sadece Seni hoşnut etmek istediğim içindir ve Sana zaten bolca haz verdim ve Senin çok fazla haz almanı istemiyorum; Sana yeterince verdim ve Sana daha fazlasını vermek istemiyorum" diyemez.
Bilmeliyiz ki, kişi ihsan etmek için aldığında, Yaratıcısına ihsan etmekten sürekli daha büyük bir tat alır. Sonuç olarak, kişi "Daha fazla haz almak istemiyorum çünkü azla yetiniyorum" diyemez. Görünen o ki, Yaradan rızası için çalışmak kişinin her seferinde daha yüksek bir derece almak zorunda kalmasına neden olur, çünkü Yaradan'a "Sana zaten bolca haz verdim ve sana daha fazlasını veremem" diyemez. İşte bu yüzden ihsan etmek için çalışmalıyız.
Neden ihsan etmek için çalışmamız gerektiğinin başka bir açıklaması daha vardır: Bunun nedeni form eşitsizliğidir. Maneviyatta, form eşitliğine "birleşme", Dvekut [bütünleşme] denir ve form eşitsizliği "uzaklığa" ve "ayrılığa" neden olur. Ve kişinin hayatta çabalaması gereken en önemli şey O'na tutunmak olduğundan, insanın kendisine dünyada Kral'ın sarayında olmaktan daha önemli bir şey olmadığını tasvir etmesi gerektiğinden, form eşitliği yoluyla, bilgelerimizin "O'nun niteliklerine tutunmak" hakkında söylediği gibi, "O nasıl merhametliyse, sen de öyle merhametlisin", bu sayede kişi Kral'ın sarayına girer ve her seferinde Kral'la konuşmakla ödüllendirilir.
Dolayısıyla, genel olarak, kendi iyiliğimiz için değil, Yaradan'ın rızası için çalışmamız gerektiğine dair üç neden vardır. Bu konuda şöyle yazılmıştır: "Bizi kendi ihtişamı için yaratan Tanrımız kutsaldır." Yaradan'a neden bizi kendi ihtişamımız için değil de Kendi ihtişamı için yarattığı konusunda teşekkür etmemiz gerektiğini anlamalıyız, zira eğer bizi kendi ihtişamımız için yaratmış olsaydı, tüm yaratılanlar O'nu kutsardı. Yine de ayet, bizi Kendi ihtişamı için yarattığı için O'na şükretmemiz gerektiğini söyler. Bunda bizim yararımız nedir?
Cevap, Yaradan'ın O'na bir şey vermemize ihtiyacı olmadığını bilmemizin gerekliliğidir; yaratılışın tüm amacı, "O'nun yarattıklarına iyilik yapma arzusu" diye yazıldığı üzere, yalnızca yaratılan varlıkların iyiliği içindir. Yaratılanların yaratılışın amacına tam olarak ulaşılmasını engelleyebilecekleri için yukarıdaki üç nedenden dolayı bolluğu alabilmeleri amacıyla, 1) utançtan dolayı, 2) insanın azla yetinmemesi ve her birinin kendi ruhundaki NRNHY'yi edinmesi için, 3) form eşitliği olan Dvekut'tan dolayı, kişi Yaradan gibi ihsan etmek amacıyla çalışmalıdır.
Sonuç olarak, bizi Yaradan yarattı ve bize Tora'yı ve Mitzvot'u [emirleri/iyi işleri] verdi, bu sayede Yaradan'ın ihtişamına sahip olmak için her şeyi yapabilir hale gelebiliriz. Dolayısıyla, bizi Kendi ihtişamı için yarattığı için O'nu kutsadığımızda, bu O'nun bize rehberlik ettiği ve ihtişamı için çalışabilmemiz için bize araçlar verdiği anlamına gelir. Bu sayede, "O'nun yarattıklarına iyilik yapma arzusu" olarak adlandırılan yaratılış amacına ulaşabiliriz. Bilgelerimizin dediği gibi, "Yaradan dedi ki, 'Kötü eğilimi Ben yarattım; Tora'yı bir şifa olarak yarattım." Bunlar, her şeyi O'nun ihtişamı için yapabilmemizi sağlayan araçlardır. Bu nedenle O'na şükreder ve "Bizi ihtişamı için yaratan Tanrımız kutsaldır" deriz.
Kişinin ihsan etmek için çalışabilmesi, yani işleri kendi çıkarı için yapmaması için, bize akılda ve kalpte çalışma verilmiştir. "Akılla" demek, kişinin aklının ve mantığının onu yapmak zorunda bıraktığı şeylerin ötesine geçmesi gerektiği anlamına gelir. Buna "mantık ötesi" denir, yani kişi aklı ve mantığı yapmak istediği şeye karşı çıksa da buna inanır. Bu, bize mantık ötesi inanç Mitzvası'nın [Mitzvot'un tekili] verildiğini, yani aklın bize yapmamızı söylediği şeye itaat etmeyeceğimizi ve Tora'nın söylediği şeye inanmamızın emredildiği inancın, yaptığımız şey olduğunu ve inancın en büyük öneme sahip olduğunu ve aklın ve zekânın bizi yapmak zorunda bıraktığı şeyin daha düşük öneme sahip olduğunu söyleriz. Elbette daha önemli olanın peşinden gitmeliyiz ve buna "mantık ötesi inanç" denir.
Ancak inanç konusunda da üç şeyi ayırt etmeliyiz:
1) Örneğin, bir kişi dostuna 1.000 dolar verirse ve o kişi de bunu kabul ederse ve bundan tamamen emin olup inanırsa, bu adam benim dostum ve titiz bir insan olduğuna ve parayı verdiğine göre, orada mutlaka 1.000 dolar vardır diye düşünür ve saymaya gerek duymaz. Buna "mantığın altında inanç" denir. Başka bir deyişle, kişi ona inanır çünkü aklı inandığı şeye itiraz etmez, yani ona inanmakla akıl arasında bir çelişki yoktur. Bu da onun için inancın mantığın altında olduğunu ve mantığın daha önemli olduğunu gösterir. Yani, akıl itiraz etmediği için ona inanmaktadır. Ancak bu durum akla ters düşerse muhtemelen inanmayacaktır. Bu yine de mantık ötesi bir inanç olarak görülmez.
2) Kişi ona "İşte 1000 dolar" der. Alıcı bunu üç kez sayar ve belirtilen miktarın orada olduğunu görür ve vericiye "Söylediğin gibi burada bu miktarın olduğuna inanıyorum" der. Bu kesinlikle inanç sayılmaz.
3) Kişi 1.000 doları üç kez sayar ve bir doların eksik olduğunu görür ama yine de parayı verene, "Sana inanıyorum ki burada 1.000 dolar var" der. Akıl ve zekâ burada daha az olduğunu söylese de, inandığını söyler. Buna gerçek " mantık ötesi" denir. Ancak mantık ötesi inancı sürdürmek, yani "ben aklımı iptal ediyorum, üç kere saymış olmamın bir önemi yok ama mantık ötesi inançla inanıyorum" demek, yani inancın akıldan daha önemli olduğunu söylemek, işte bu zor bir iştir.
Bununla, kişinin sahip olması gereken Yaradan inancının, aklını ve aklının ona söylediklerini iptal ettiği yerde, "Aklım dünyanın tozu gibi iptal olacak" diyerek, görüşünü Tora'nın görüşünden önce iptal ettiği düşünülür. Buna "aklın çalışması" denir.
Bir de kalbin çalışması vardır. Kalbe "arzu" denir. İnsan kendi iyiliği için alma, yani hayattan zevk alma arzusu doğasıyla yaratıldığından, Yaradan'ın rızası için çalışması gerektiği söylendiğinde, bu doğaya aykırıdır, öyleyse buna neden ihtiyaç duyulur? Bir kişinin yukarıdaki üç nedenden dolayı her şeyi Yaradan'ın rızası için yapması gerekir ve bu yüzden bu özel bir çalışmadır, çünkü bununla kişi her şeyi kendi iyiliği için yapmak istediği gerçeğini bilir, insan kendisi için alma arzusu doğasıyla doğduğundan, çalışmasını iki şekilde bölmelidir: 1) Zihinde, ki bu da kişinin inancının durumuna dikkat etmesi gerektiğidir. Ancak inançta kişi ödül almak için çalışabilir, yani Tora ve Mitzvot'u yerine getirebilir çünkü bu daha sonra onu ödüllendirecektir, yani bundan kendisi için fayda sağlayacak ve bu nedenle ayrı kalacaktır.
Dolayısıyla, "kalp" adı verilen bir başka özel çalışma daha vardır ki bu da "başkalarının sevgisi "dir. Eğer kişi sadece başkalarını sevmek için çalışırsa, yine de Keduşa'nın [kutsallığın] dışında kalacaktır, çünkü başkalarını sevmek yaratılışın amacı değildir, çünkü yaratılışın amacı O'nun yarattıklarına iyilik yapmaktır, yani yaratılanların Yaradan'dan haz ve memnuniyet almalarıdır. Ama eğer inançları yoksa, Yaradan'a inançları yokken Yaradan'dan nasıl bir şey alabilirler? Dolayısıyla, çalışma iki şekilde olmalıdır.
Ancak Baal HaSulam, inançla gitmemiz gerektiği ve Yaradan'ın bilme yoluyla O'na hizmet etmemize izin vermediği gerçeğinin, çalışmanın kişinin kendi iyiliği için olmaması için de olduğunu söyledi, zira eğer Yaradan yaratılanlara ifşa olsaydı ve onların inanca ihtiyacı olmasaydı, Yaradan'ın rızası için bir şey yapmak imkânsız olurdu. Maddesel hazları sadece ihsan etmek için almanın ne kadar zor olduğunu görebiliriz ve bu durum manevi hazlarda çok daha fazladır, çünkü manevi bir hazda en küçük bir parça bile maddesel hazlardan daha fazla haz alır, bu yüzden ihsan etmek için almak kesinlikle mümkün olmayacaktır. Dolayısıyla, iki şekilde çalışma vardır: 1) zihinde, 2) kalpte.
Buna göre, "Bir ineği küllerinden arındırmanın anlamı nedir?" diye sorduğumuz soruyu çalışmada yorumlamalıyız. Bilgelerimiz, "Çünkü Şeytan ve dünya ulusları, 'Bu Mitzva da ne?' diyerek İsrail'le alay ederler" diyerek, bu konuda "Bu bir tüzüktür" diye yazmasının nedeninin bu olduğunu söylerler. Kabul edilebilecek cevabın ne olduğunu sorduk, çünkü bunun neden böyle olduğunu soruyorlar ve soran kişinin nedenini anlayabilmesi için cevap vermemiz mantıklıdır. Ama cevap nedir? "Bu Benim katımda bir kanun, bir hükümdür; bundan şüphe etmeye izniniz yoktur."
Mesele şu ki, çalışmanın düzeni, çalışmaya zihinde başlamamız, yani mantık ötesi inancı üstlenmemiz gerektiğinden, bu nedenle, eğer dünya ulusları "Bu Mitzva nedir?" diye sormayıp sadece mantık ötesi inancı üstlenirlerse, bu birinci türden bir inanç olarak kabul edilir, ki bunun yukarıda kendisine 1.000 dolar veren ve miktarın belirtildiği gibi olduğuna inanan ve onları saymayan bir kişi gibi olduğunu söylemiştik.
Ancak gelip de "Bu Mitzva nedir ve sebebi nedir?" diye sorduklarında, bu üçüncü tür inanca benzer ki, bunun da saydığı ve sayımının eksik olduğu, ancak yine de ona mantık ötesi inandığı, yani verenin önünde aklını ve mantığını iptal ettiği zaman olduğunu söylemiştik. Buna " mantık ötesi inanç" denir. Dolayısıyla, kişinin bedenindeki dünya ulusları bu Mitzva'nın ne olduğunu ve sebebinin ne olduğunu sorduğunda, beden aklın ve mantığın üzerinde olan şeylerden hiçbir tat almadığından, doğru ve gerçek cevap bedene bu soruların kendisine yukarıdan gönderildiğine inandığını ve böylece şimdi mantık ötesi inanç Mitzva'sını yerine getirebileceğini söylemektir. Dolayısıyla, doğru cevap bunun özellikle bir kanun ve hüküm olmasıdır. Bu durumda, kişinin neden Kral'ın yararına çalışmak istediğine dair makul cevaplar vermesi yasaktır.
Bundan çıkan sonuç, kişinin tam olarak kanun ve kararnamenin cevabı sayesinde Yaradan'ın çalışmasında ilerleyebileceğidir. Kişi dünya uluslarının argümanlarının üstesinden gelemeyeceğini görse de bu konuda da mantık ötesi bir şekilde inanmalıdır ki, üstesinden gelememesinin nedeni zayıf bir karaktere sahip olması ve bu yüzden üstesinden gelememesi değil, daha ziyade yukarıda istenen şeyin bu olmasıdır -üstesinden gelemeyecek olmasıdır.
Ve bunun nedeni özellikle üstesinden gelememekle, şimdi Yaradan'ın üstesinden gelmesine yardım etmesi için dua etme fırsatını elde etmesidir. Bunun faydası, özellikle yukarıdan gelen yardım sayesinde, ruhunda NRNHY ile ödüllendirilmenin mümkün olmasıdır, zira kişi her yardım aldığında, bu yukarıdan bir aydınlatma almak suretiyle olur. Dolayısıyla, şimdi ruhun Gadlut'u [büyüklüğü/yetişkinliği] ile ödüllendirilme fırsatına sahiptir çünkü Yaradan'ın kendisine yardım etmesine ihtiyacı vardır. Zohar'ın, O'nun yardımının kişiye yukarıdan bir ruh vermek olduğunu söylediği bilinmektedir.
Bu nedenle, kişi bedeni gelip de "Tora ve Mitzvot'tan tat almadığını görüyorsan, neden bu kadar çaba sarf ediyorsun?" diye sorduğunda dikkatli olmalıdır. Kişi entelektüel olarak cevap vermenin yollarını düşünmemeli, bunun yerine bedene şöyle demelidir: "Bana bu argümanlarla yaklaştığın için sana minnettarım, çünkü mantıklı bir şekilde konuşursak, haklı olduğunu söylüyorum, yani sağduyu açısından bakıldığında, hareketsiz oturmam gerekir. Yine de mantık ötesi çalışıyorum ve sen üstesinden gelmeme izin vermiyor olsan da ben elimden geldiğince üstesinden gelmek istiyorum. Bu nedenle, sana üstün gelebilmek için Yaradan'ın yardımını istiyorum. Bu en iyi fırsat olmalı, çünkü bu sayede Keduşa'ya girmeye ve ihsan etmek için her şeyi yapmaya hak kazanabilirim. "Bu Benim katımda bir kanun, bir kararnamedir" cevabının, bir kişinin çalışmada ilerlemesi ve kalıcı inanca ulaşması için, Yaradan'ın ona akıl ve kalp ile ödüllendirilmesine yardım etmesi için gerçek cevap olduğu anlaşılmaktadır.
Yukarıdakilere göre, sorduğumuz şeyi yorumlayabiliriz, bir yandan bir ineğin herhangi bir sebep olmaksızın bir tüzük olduğunu söyler, ancak daha sonra bilgelerimiz "kralın sarayını kirleten bir hizmetçinin oğlu" hakkındaki alegori aracılığıyla bir sebep verir. 'Annesi gelsin ve dışkıyı temizlesin' derler. Benzer şekilde, inek gelsin ve buzağının kefaretini ödesin." Böylece, kırmızı inek için bir neden verirler ve cevap annenin gelip oğlunu temizlemesidir. Bu, kırmızı ineğin sebepsiz bir kanun olmasının cevabıdır. Bu, buzağının günahının Zohar'da ("Zohar Kitabı'nın Girişi," Madde 14) yazıldığı gibi olduğu anlamına gelir, "Buzağı ile günah işleyenler, 'Bunlar [ELEH] senin tanrıların, ey İsrail' dediler, çünkü o giysiyi lekelediler ve bolluk başka tanrılara gitti." Bu, " mantık ötesi inanç" olarak adlandırılan Hasadim'in giysisini kabul etmek istememek olarak kabul edilen Hasadim'in kıyafeti olmadan Hohma'nın ışığını almak istedikleri anlamına gelir.
Bu nedenle, kırmızı inek emri bununla ilgilidir, bu emir tamamen kanun ve kararnamedir, tamamen mantık ötesidir, çünkü bu ineğe "anne" denir ve kişi mantık ötesi inançla gitmek istememe günahını ıslah ederse, bununla günah ıslah edilmiş olur. Buradan kırmızı ineğin kendisi için bir mantık olmadığı sonucu çıkar. Aksine, kırmızı inek konusu tamamen mantık ötesi olduğu için, bu onların buzağı günahıyla istedikleri şeyi ıslah edecek, "Bunlar senin tanrıların İsrail" dediklerinde her şey mantık dahilinde olacaktır. Buradan kırmızı inek meselesinin tamamen mantık ötesi olduğu sonucu çıkar ki bu da saf olmayanı saflaştıran inanç meselesine işaret eder, çünkü Tuma'a [kirlilik] kişinin kendi menfaati için alma arzusundan gelir ve alma arzusundan kurtulmanın ıslahı mantık ötesi inanç çalışmasını kabul etmektir, çünkü ancak o zaman kişi Yaradan'dan yardım ister ve bununla alma arzusunun hükmünden çıkar. Buna "Mısır'dan çıkış" denir, çünkü "Benim ve bir elçi değil" diye yazıldığı üzere, onları Mısır'dan sadece Yaradan'ın Kendisi kurtarmıştır.
Sonuç olarak, külleri arındıran kırmızı ineğin anlamı, külün iptal edilen bir şeye işaret etmesidir, örneğin ineğin yakılmasından sonra, geriye sadece küller kaldığında, kişi Yaradan'ın arzusu önünde aklını ve arzusunu iptal ettiğinde, iptal etme anlamına gelir. O zaman, kişi Yaradan'ın ihsan etme arzusu ile ödüllendirilir. Bir kişi ihsan etme arzusuna sahip olduğunda, ona "saf insan" denir, çünkü o Yaradan'a memnuniyet getirmedikçe hiçbir şey yapmaz.
Yukarıdakilere göre, (Yotzer'de, "İnek" bölümü için) "saf olmayanı arındırmak, saf olanı 'kutsal' diyerek kirletmek" şeklinde yazılanları yorumlamalıyız. Aynı konuda iki zıtlığın nasıl olabileceğini anlamalıyız. Çalışmada, kişinin kendisini mantık ötesi inancı üstlenmeye hazırlamaya başladığında, hemen kirlendiği yorumunu yapmalıyız. Yani, bu çalışmaya başlamadan önce, ödül almak için çalıştığında, kendisinin erdemli olduğunu hissediyordu. Diğer bir deyişle, Tora ve Mitzvot'a uyduğunu görüyor ve içinde herhangi bir kusur bulmuyordu. Bu nedenle, saf olduğunu ve herhangi bir Tuma'ya sahip olmadığını biliyordu. Sadece başkaları için endişeleniyordu -Yaradan'ın yolunda yürümedikleri için ve inancı vermek istiyordu ama onu dinlemiyorlardı. Ama kendisiyle ilgili olarak, eğer sadece almak isterlerse, birçok insana dağıtmak için yeterli inanca sahip olduğunu biliyordu.
Ama ihsan etme ve Yaradan'a mantık ötesi bir şekilde inanma çalışmasına başladığında, gerçeği, kendi sevgisine dalmış olduğunu ve inançtan yoksun olduğunu görür. Bu da onun artık saf olmadığını gösterir. Buna "saf olanı kirletmek" denir. Ancak daha sonra, "saf olmayanı arındırmak" ile ödüllendirilir.